De Eilander taal

Een mengeling van oud-Fries met Scandinavische invloeden, de eilander taal. Een handjevol mensen op Schiermonnikoog spreekt deze taal nog. Hoe belangrijk is deze taal voor de identiteit van Schiermonnikoog en zal het blijven bestaan? Scroll naar beneden voor het verhaal. 


'De taal schept een onbeschrijfbare sociale band.'

Je viert je 25e verjaardag op een eiland waar je zelden komt, met mensen die je nog nooit hebt gezien en praat in een taal die ongeveer 30 mensen spreken. Dyami Millarson heeft zijn verjaardag dit jaar op het eiland Schiermonnikoog gevierd. Daar was hij niet zomaar, Dyjami heeft het afgelopen jaar de Eilander taal geleerd. Op zijn verjaardag was hij op bezoek bij een 101-jarige man, die samen met zijn vrouw Eilanders spreekt. Door het leren van de taal heeft Dyami nieuwe grootmoeders en grootvaders erbij gekregen; 'de taal schept een onbeschrijfbare sociale band.'

 

Hogere macht

Voordat Dyami aan zijn taaluitdaging begon spraken er ongeveer dertig mensen de Eilander taal. ‘Daarvan schrok ik in 2018 toen Eric Augusteijn mij dit door de telefoon vertelde. Ik zei dat ik meteen haast zou maken bij het leren van de taal. Enige weken later zaten we voor het eerst aan tafel met de laatste sprekers. De Eilanders zelf, die met ons aan tafel zaten, zeiden dat het kwart voor twaalf voor de taal was voordat wij op het eiland gekomen waren. We werden de drie wijzen uit het oosten genoemd. Ze meldden erbij dat ze het echt zo voelden. Ze zeiden dat ze opeens in een hogere macht geloofden. Ze waren blij dat ze tijdens hun leven meegemaakt hebben dat jonge mensen nog belangstelling voor hun taal hebben. Dit was voor ons het grootste cadeau dat wij hun konden geven.’

‘Ik hoor de zee in het Schiermonnikoogs en ik krijg er een vakantiegevoel van’


Dyami zag uiteindelijk in dat een gehele wereld schuilgaat achter elke taal en dat het jammer is als een taal een dode taal wordt. Zo gegrepen als hij was door oude dode talen, zo gedreven is hij later ook geworden om bedreigde levende talen te redden. ‘Het Schiermonnikoogs wou ik echt besparen voor de taaldood, en vandaar heb ik me 52 dagen 100% ingezet en blijf ik me nu ook hard maken voor de taal en ben nog een heleboel van plan te verrichten samen met eenieder die ons kleine (taal)eiland een warm hart toedraagt.’ 

Volgens Dyami is het Eilanders een taal die zeer tot de verbeelding spreekt. ‘Het wekt een beeld van ‘saun’ (zand) en ‘see’ (zee) bij me op. De natuur is in de taal verweven. De liefde voor de eigen taal spreekt ook uit de keuze van woorden en de nauwgezetheid waarmee het gebezigd werd toen en nu. De Italiaanse vriend van mij die uit een Italiaans zeedorpje komt waar een hele aparte taal gesproken wordt en met mij het Eilanders geleerd heeft zei eens tegen mij in het perfect Nederlands: Ik hoor de zee in het Schiermonnikoogs en ik krijg er een vakantiegevoel van.’

 

‘Ik bespeur nu sterke empathische gevoelens voor de ‘mens en natuur’ van het eiland bij mezelf die ik eerder nog niet ontwikkeld had. Dat doet taal allemaal met je.’

 

Bjaun mooi ús Eilaun

Maar hoe belangrijk is de Eilander taal voor de eilander cultuur? Volgens Dyami schept taal een sociale band rondom het eiland. Het is een manier van leven en denken. ‘De historie van het eiland zit in de taal omsloten. Een belangrijk deel van de mysterieuze geschiedenis van het eiland gaat verloren als de taal niet meer gesproken wordt. Als je geen kennis van het verleden hebt, dan kun je niet vooruit en blijf je vastzitten in het heden. Tevens blijft er niet veel over van de Eilander cultuur en de kennis van de Dúnatters (Duingeesten) als de taal niet meer gesproken wordt. Wie voelt nog die ‘bjaun mooi ús Eilaun’ (band met ons eiland) als ‘ús Eilauns’ (onze Eilander taal) niet meer gesproken wordt?’ Dyami voelt zich met het ‘eilaun’ (eiland) verbonden sinds hij de taal heeft geleerd; hij heeft het idee dat hij nu met Schiermonnikoog geïntegreerd is en hij voelt zich zeker ook Schiermonnikoogs. ‘Ik bespeur nu sterke empathische gevoelens voor de ‘mens en natuur’ van het eiland bij mezelf die ik eerder nog niet ontwikkeld had. Dat doet taal allemaal met je.’


Toekomst van de Eilander taal

Over de toekomst van de Eilander taal als een Nederlandse cursus kan Dyami nog geen beloften over doen. ‘Het kan op den duur er wel van komen, maar er is nu veel internationale belangstelling voor het Schiermonnikoogs, waardoor ik waarschijnlijk eerst een Engelstalige cursus wil opzetten. Bovendien lijkt me dit feit ook aantrekkelijk voor de jeugd omdat dit een meer internationaal karakter geeft.’ Volgens Dyami is het Eilanders tot 2050 nog wel even veilig. Voor die tijd hopen ze te voorzien in een taaloverdracht, waardoor Eilanders de 22steeeuw kan halen. ‘In 2050 hopen we te vieren dat de taal door ons aan het begin van de 21ste eeuw veiliggesteld is en het feest van 2050 hopen wij te vieren samen met een heleboel nieuwe sprekers.’